Page images
PDF
EPUB

productior. Itaque si quis opinioni alicujus falsæ de inagnitudine rei cujuspiam velificari cupiat, caveat a distributionibus, sed rem integram utique extollat. Fallit sophisina secundo, si distributio ea distrabatur, non autem simul obversetur, aut uno aspectu visum feriat. Itaque si flores in horto aliquo in plures torulos distinguantur, majoris quautitatis speciem præbebunt, quam si omnes in uno toro simul crescerent; modo toruli illi oculis simul subjiciantur ; aliter enim unio distributioni distractæ prævalebit. Sic reditus eorum majores videntur, quibus prædia et latifundia sua vicina aut conjuncta sunt. Nam si sparsim sita sint, non veniunt tam facile sub aspectum. Fallit sophisma tertio, propter dignitatem unitatis supra multitudinem. Omnis enim compositio, indigentiæ in singulis signum est certissimum: ubi illud usu venit:

Et quæ non prosunt singula, multa juvant. Itaque Mariæ partes potiores; Martha, Martha, attendis ad plurima, unum sufficit. Hinc illa fabula Æsopi de vulpe et feli. Jactabat enim vulpes, quantas artes haberet et effugia, quibus se a canibus eriperet ; felis autem se unico tantum confidere auxilio dixit, utpote quæ tenuem scandeudi facultatem haberet. Quod tamen reliquis illis vulpinis longe præstantius præsidium fuit: unde adagium ; Multa novit vulpes, sed felis unum magnum. Quin etiam in hujus fabulæ significatione morali idem cernitur : nam potenti et fido amico niti, plus præsidii habet, quam artes et astutiæ complurimæ.

Atque hæc exempli loco sufficient. Superest autem nobis ejusmodi colorum numerus etiam magnus, quos olim adolescentes congessimus : attamen sine illustrationibus suis, atque elenchis ; quos hoc tempore concionare non vacat: ideoque colores illos nudos, absque illustrationibus suis (cum superiores isti vestiti prodeant) proponere, minime nobis consentaneum videtur. Illud interim monemus, rem istam, qualiscunque ea videri possit, haud parvi, judicio nostro, esse pretii : utpote quæ ex philosophia prima, et ex politica, et ex rhetorica participet. Atque de signis popularibus, sive coloribus boni ac mali apparentis, tam simplicis quam comparati, hactenus.

Secunda collectio, quæ pertinet ad promptuariam, et desideratur, ea est, quam Cicero (ut superius in logica diximus) innuit; cum præcipit, ut in promptu habeantur loci communes in utramque partem disputati et tractati. Quales sunt, Pro verbis legis, et pro sententia legis, etc. Nos vero hoc præceptum etiam ad alia extendimus; ut non solum ad genus judiciale, sed etiam ad deliberativum et demonstrativum adhibeatur. Omnino hoc volumus, locos omnes, quorum frequens est usus (sive ad probationes et refutationes, sive ad suasiones et dissuasiones, sive ad laudes et vituperia spectent) meditatos jam haberi, eosque ultimis ingenii viribus, et tanquam improbe, et prorsus præter veritatem, attolli, et deprimi. Modum autem hujus collectionis, tam ad usum, quam ad brevitatem, optimum fore censemus, si hujusmodi loci contrahantur in sententias quasdam acutas et concisas; tanquam glomos quosdam, quorum fila in fusiorem discursum, cum res postulat, explicari possint. Atque similem quandam diligentiam in Seneca reperimus, sed in hypothesibus sive casibus. Ejus generis, cum plurima parata habeamus, aliqua ad exemplum proponere visum est. Ea autem antitheta rerum nominamus.

EXEMPLA ANTITHETORUM.

1.

NOBILITAS.

PRO.

CONTRA. Quibus virtus a genere

Raro ex virtute nobilipenitus insita est; ii jam tas; rarius ex nobilitate non mali esse nolunt, sed virtus. nequeunt.

Nobiles majorum deNobilitas laurea, qua precatione ad veniam sætempris homines coronat. pius utuntur, quam suffra

gatione ad honores.

PRO.

PRO.

CONTRA. Antiquitatem etiam in Tanta solet esse indumonumentis mortuis ve- stria hominuin novoruin, ut neramur; quanto magis in nobiles præ illis tanquam vivis?

statuæ videantur. Si nobilitatem familia- Nobiles in stadio rerum contemnas, quæ tan- spectant nimis sæpe; quod dem erit differentia inter mali cursoris est. sobolem hominum et brutorum?

Nobilitas virtutem invidiæsubducit,gratiæ tradit.

II.
FORMA.

CONTRA. Deformes naturam ul- Virtus, ut gemma nobicisci solent.

lis, melius inseritur sine Et virtus vil aliud,quam multo auro et ornatu. interna forma; et forma nil Quod vestis lauta deforaliud, quam externa virtus. mi, hoc forma improbo.

Deformes se a contem- Similiter plerunque leptu, per malitiam utique ves sunt, quos forma orsuam, vindicare cupiunt. nat, et quos movet.

Forma virtutes splendere facit, vitia rubere.

III.

JUVENTUS.
PRO.

CONTRA. Primæ cogitationes et Juventus pænitentiæ juvenum consilia, plus ha- campus. bent e Numine.

Ingenitus est juvenibus Senes sibi sapiunt magis; senilis auctoritatis conaliis et reipublicæ minus. temptus; ut quisque suo

Si conspici daretur, ma- periculo sapiat. gis deformat animos,quam

Tempus, ad quæconsilia corpora, senectus.

non advocatur, nec rata Senes omnia metuunt, habet.

' præter Deos.

Senibus Veneres mutantur in Gratias.

IV.
VALETUDO.

PRO.

CONTRA. Cura valetudinis ani. Sæpe convalescere, est mum humilern facit, et sæpe juvenescere. corpori supplicem.

Excusatio valetudinis Corpus sanum, hospes polychresta ; ad quam etanimæ est; ægrum, erga

iam sani confugimus. stularius.

Nimis arcto fædere eorNil tam summas actio- pus animæ jungit sanitas. num promovet, quam pros

Et lectus magna impepera valetudo; at contra, riaadministravit, et lectic infirma feriatur nimis.

magnos exercitus.

[ocr errors][merged small]

PRO.

CONTRA. Charitas reipublicæ in- Qui uxorem duxit, et cipit a familia.

liberos suscepit, obsides Uxor et liberi disciplina fortunæ dedit. quædam humanitatis ; at Generare, et liberi, hucoelibes tetrici et severi. mana sunt; creare, et opeCælibatus et orbitas ad

ra, divina. nil aliud conferunt, quam

Brutorum æternitas soad fugam.

boles ; virorum fama, meMorti sacrificat, qui li- rita, et instituta. beros non procreat.

Economicæ rationes Cætera felices, in liberis publicas plerunque everfere infortunati sunt; ne

tunt. divinæ sorti nimium ap

Aliquibus fortuna Priapropinquent homines. mi placuit, qui suis omni

bus superstes fuit.
VI.

DIVITIÆ.
PRO.

CONTRA.
Divitias contemnunt,

Divitiarum magnarum qui desperant.

vel custodia est, vel dissus?

PRO.

CONTRA. Invidia divitiarum, vir- pensatio quædam, vel fatutem effecit deam.

ma; at nullus usus. Dum philosophi dubi- Annon vides lapillis, et tant, utrum ad virtutem id genus deliciis, fingi prean voluptatem omnia sint tia, ut possit esse aliquis referenda, collige instru- magnarum divitiarum umenta utriusque.

Virtus per divitias ver- Multi, dum divitiis suis titur in commuue bonum. omnia venalia fore credi

Cætera bona provincia- derunt, ipsi in primis velem habent administratio- pierunt. nem, divitiæ solæ genera- Non aliud divitias dixelem.

rim, quam impedimenta virtutis : nam virtuti et pecessariæ sunt et graves.

Divitiæ bona ancilla,
pessima domina.
VII.

Honores.
PRO.

CONTRA.
Honores non tyranno-

Dum honores appetirum (ut loquuntur) sed mus, libertatem exuimus. providentiæ divinæ calculi

Honores dant fere posunt.

testatem

rerum, Honores faciunt et vir- quas optima conditio est tutes et vitia conspicua; nolle, proxima non posse. itaque illas provocant, hæc Honorum ascensus arrefrænant.

duus, statio lubrica, reNon novit quispiam, gressus præceps. quantum in virtutis cursu Qui in honore sunt, profecerit; nisi honores ei vulgi opinionem mutuencampum præbeant aper- tur oportet, ut seipsos beatum.

tos putent. Virtutis, ut rerum aliarum, rapidus motus est ad locum, placidus in loco : est autem virtutis locus honos.

earum

« PreviousContinue »